İSTANBUL — Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğünün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali kapsamında, "Sinemanın Dekolonizasyonu: Hikaye Kimin, Bakış Açısı Kimin?" başlıklı panel gerçekleştirildi. Festival ve World Decolonization Forum (WDF) işbirliğiyle Atatürk Kültür Merkezi (AKM) Yeşilçam Sineması'nda düzenlenen etkinlikte, sinema sektöründeki güç ilişkileri, kültürel temsil ve kolektif hafıza başlıkları ele alındı.
Boğaziçi Üniversitesi Film ve Medya Çalışmaları Enstitüsü Müdürü Dr. Öğretim Üyesi Cihat Arınç'ın moderatörlüğünü üstlendiği panele Kosovalı yönetmen Zgjim Terziqi, İspanyol yapımcı Leire Lopez, Avusturyalı oyuncu Sarah Zaharanski, Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen ve Filistinli yönetmen Ward Kayyal konuşmacı olarak katıldı.
Kolektif bellek ve farklı anlatılara alan açmak
Panelin açılışında konuşan WDF Bilim Kurulu Başkanı Selçuk Aydın, farklı ülkelerin sinema kültürlerini temsil eden katılımcıların deneyimlerini tartışmanın merkezine almayı hedeflediklerini söyledi. Moderatör Cihat Arınç ise dekolonizasyon kavramının sinema açısından taşıdığı anlama değinerek, sinemanın yalnızca toplumların kolektif belleğini temsil etmekle kalmadığını, geçmişin nasıl hatırlanacağını da biçimlendirdiğini ifade etti. Arınç, bastırılmış hikayelerin görünür kılınmasıyla ulusal ve kolektif belleğin sınırlarını aşan karşı bellekler oluşturulabileceğini kaydetti.
Fon süreçleri ve sektördeki kalıplara eleştiri
Kosovalı yönetmen Zgjim Terziqi, Avrupa merkezli film ekosisteminin gelişmiş ülkeler dışından gelen hikayeleri çoğunlukla savaş, yoksulluk ve ataerkillik imgeleri üzerinden değerlendirdiğini belirtti. Bu kalıpların dışına çıkmak isteyen sinemacıların destek ve görünürlük konusunda zorluk yaşadığını anlatan Terziqi'nin ardından söz alan İspanyol yapımcı Leire Lopez ise festivallerin dekolonyal, feminist ve çevreci söylemlerinin uygulamaya aynı biçimde yansımadığına dikkati çekti. Lopez, sinemacıların fon bulma süreçlerinde kurumsal beklentilere uygun hikayeler anlatmak zorunda kaldığını belirterek, Batılı organizatörlerin bu bölgeleri egzotikleştiren bakış açısını sürdürdüğü sürece aynı hiyerarşik yapının içinde kalınacağını dile getirdi.
Avusturyalı oyuncu Sarah Zaharanski de oyuncunun rolünün yalnızca verilen karakteri canlandırmaktan ibaret olmadığını vurgulayarak, kalıcı bir dönüşümün farklı coğrafyalardan ve marjinalleştirilmiş topluluklardan kişilerin karar alma süreçlerinde yer almasıyla sağlanabileceğini söyledi. Vietnamlı yönetmen Thien An Nguyen, filminde bugünün gençlerine hiciv türüyle odaklanmasının, Vietnam sinemasının yalnızca Vietnam Savaşı ve sonrasını anlatması gerektiği beklentisinden kopuş anlamına geldiğini ifade etti. Filistinli yönetmen Ward Kayyal ise Filistin arşivlerinin yok edilmesi bağlamında sinemanın hafıza ile ilişkisini değerlendirdi.