ANKARA — Gazeteci ve yazar Mustafa Kemal Erdemol, Yazılama Yayınevi'nden çıkan son kitabı "Manifest Destiny: ABD'nin Kutsal Doktrini" kapsamında Amerikan yayılmacılığının tarihsel köklerini ve Donald Trump dönemindeki yansımalarını değerlendirdi. Ankara'daki Nâzım Hikmet Kültür Merkezi'nde düzenlenen etkinliğin ardından konuşan Erdemol, ABD'nin dış politikasındaki saldırganlığın yalnızca güncel hamlelerle açıklanamayacağını vurguladı.
Erdemol'a göre Manifest Destiny, 19. Yüzyılda sömürgeci yerleşimcilerin yerli halklara ve Meksikalılara ait toprakları işgal etmesini ilahi bir hak olarak görme anlayışına dayanıyor. Kavramın 1845 yılında gazeteci John L. O'Sullivan'ın yazılarıyla belirginleştiğini hatırlatan yazar, kökeninin ise 1630'da John Winthrop'un kullandığı "tepedeki şehir" metaforuna kadar uzandığını belirtti.
Seçilmiş ulus inancı kıta dışına nasıl taştı?
Dini söylemin ekonomik ve sınıfsal çıkarları örten bir meşrulaştırma aracı olarak kullanıldığını ifade eden Erdemol, 1846-1848 Meksika-Amerika Savaşı'nı bu politikanın en somut örneği olarak gösterdi. Savaşın ardından imzalanan Guadalupe Hidalgo Antlaşması ile Meksika, topraklarının yaklaşık yüzde 55'ini ABD'ye bırakmak zorunda kaldı. Günümüzde Los Angeles ve San Francisco gibi kentlerin bulunduğu geniş coğrafyanın bu süreçte ilhak edildiğini kaydeden Erdemol, kıta içi genişlemenin ilerleyen dönemde Küba gibi denizaşırı müdahalelere dönüştüğünü söyledi.
Monroedan Donroeya: Arka bahçe siyaseti
ABD Başkanı James Monroe tarafından 1823'te ilan edilen Monroe Doktrini'nin sanılanın aksine bir içe kapanma politikası olmadığını belirten Erdemol, doktrinin Avrupa'yı kıtadan uzak tutarak Amerika kıtasında ABD nüfuzunu tesis etmeyi amaçladığını aktardı. 1904'te Theodore Roosevelt'in eklediği müdahale yaklaşımıyla ABD'nin Latin Amerika'da "bölge polisi" rolü üstlendiğini hatırlatan yazar, günümüzde "Donroe Doktrini" olarak anılan yaklaşımın bu çizginin güncellenmiş hali olduğunu ifade etti.
Erdemol, Trump'ın kararnameyle Meksika Körfezi'nin adını "Amerika Körfezi" olarak değiştirmesini de 19. Yüzyıldaki coğrafyayı yeniden adlandırma ve egemenlik kurma geleneğinin sembolik bir devamı olarak nitelendirdi.
Sivil din ve Trumpın temsil ettiği sınıfsal yapı
ABD'nin her politikasını yalnızca dinle açıklamanın doğru olmayacağını vurgulayan Erdemol, ülkedeki milli marş, 4 Temmuz kutlamaları ve Kongre açılışları gibi ritüellerin bir "sivil din" oluşturduğunu kaydetti. Bu yapının emperyalist çıkarlar için toplumsal rıza ürettiğini belirten yazar, Trump'ın öngörülemez tavırlarının ise Richard Nixon dönemindeki "Deli Adam Teorisi"ne benzer bir pazarlık yöntemi olduğunu söyledi.
Trump'ı zayıflayan Amerikan hegemonyasının bir figürü olarak tanımlayan Erdemol, ABD toplumunun yalnızca başkanlar ve sermaye gruplarından ibaret olmadığını; siyahların hak mücadeleleri, işçi sınıfı örgütlenmeleri ve Vietnam Savaşı karşıtı hareketlerin Amerikan tarihindeki dönüştürücü rolünün unutulmaması gerektiğini dile getirdi.
Sırada Dindar Amerika çalışması var
Erdemol, bu çalışmanın devamı niteliğinde, şimdilik "Dindar Amerika" başlığıyla anılan yeni bir kitap üzerinde çalıştığını açıkladı. Yeni kitabında evangelizmi, yükselen Hristiyan milliyetçiliğini ve bu akımın ABD'nin iç ve dış politikası üzerindeki olası etkilerini inceleyeceğini belirtti.