İSTANBUL — Dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla birlikte her gün maruz kalınan yoğun veri akışı, bireylerin öğrenme kapasitesini ve karar alma mekanizmalarını olumsuz etkiliyor. Sabahın ilk saatlerinden itibaren akıllı telefonlar ve sosyal medya üzerinden başlayan bilgi bombardımanı, zamanla zihinsel yorgunluğa yol açarak kronik dikkat dağınıklığına zemin hazırlıyor.
Master Certified Coach (MCC) Dr. Elgiz Henden, akademik literatürde "bilgi aşırı yüklenmesi" (information overload) olarak tanımlanan bu tablonun günümüzde "bilgi obezitesi" boyutuna ulaştığını vurguladı. Bilgiye erişimin kolaylaşmasının öğrenmeyi otomatik olarak hızlandırmadığını belirten Henden, sürekli yeni kaynak arayışının bireylerde eyleme geçmeyi erteleyen bir mekanizmaya dönüştüğüne dikkat çekti.
Bilgi zenginliği dikkat yoksulluğu doğuruyor
Herbert A. Simon'ın 1971'deki öncü tespitine atıfta bulunan uzmanlar, bilginin aşırı çoğaldığı ortamlarda en kıt kaynağın "insan dikkati" haline geldiğini hatırlatıyor. Andrew Whitworth'ün Information Obesity eserinde ele aldığı üzere, asıl meselenin bilgi toplamak değil, toplanan veriyi eleştirel süzgeçten geçirerek hayata aktarmak olduğu kaydediliyor.
Özellikle sınavlara hazırlanan öğrencilerin ya da iş hayatındaki yetişkinlerin aynı konuyu onlarca farklı kaynaktan araştırmasına rağmen uygulamaya geçememesi, bu zihinsel yükün en yaygın göstergeleri arasında sıralanıyor. Eppler ve Mengis'in 2004 yılı araştırması ile Roetzel'in 2019 tarihli çalışmaları da aşırı ve karmaşık bilginin bireysel verimliliği doğrudan düşürdüğünü kanıtlıyor.
Zihinsel yorgunluğa karşı bilgi diyeti
Dijital mecralardaki çelişkili iddiaların karar verme süreçlerini felç ettiğini ifade eden Dr. Elgiz Henden, beslenme uzmanı Clay Johnson'ın The Information Diet kitabındaki yaklaşıma işaret ederek bilinçli bir tüketim modeline geçilmesini önerdi.
Bilgi diyetinin araştırmayı bırakmak anlamına gelmediğini belirten Henden, karşılaşılan her yeni veride şu üç temel sorunun sorulması gerektiğini ifade etti:
- Bu bilginin kaynağı ne kadar güvenilir ve teyitli?
- Bu bilgiye kişisel ya da mesleki olarak gerçekten ihtiyaç var mı?
- Edinilen bu yeni veri mevcut birikime ne katıyor ve nasıl uygulanabilir?
Uzmanlar, dijital çağda asıl başarının sınırsız veri biriktirmekte değil, doğrulanmış ve işe yarar bilgiyi seçip somut eyleme dönüştürebilmekte yattığının altını çiziyor.