ANKARA — Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından 91 ülkede uygulanan Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) sonuçları, Türkiye'nin kaydettiği yükselişle birlikte yeni bir tartışmayı gündeme getirdi. Açıklanan verilere göre Türkiye, fen alanında 15, okuma becerilerinde 18 ve matematikte 11 basamak yükselerek OECD ortalamasının üzerine çıktı. Ancak elde edilen bu tablonun ardından, sınava girecek okulların ve öğrencilerin önceden belirlenerek özel olarak hazırlandığı yönündeki iddialar eğitim çevrelerinde soru işaretlerine yol açtı.
Akademisyenlerden Bağımsız Denetim Uyarısı
Sonuçları değerlendiren Eğitim Bilimci Prof. Dr. Nejla Kurul, Türkiye'de PISA uygulamasını yürüten bağımsız bir yapının bulunmadığına dikkat çekti. Sürecin doğrudan Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından organize edildiğini vurgulayan Kurul, geçmiş yıllara kıyasla yaşanan ani yükselişin sorgulanması gerektiğini belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Türkiye’de PISA sınavını uygulayan bağımsız bir kurul yok, sınavı doğrudan MEB uyguluyor. Birkaç yıl önce sonuçlarımız çok gerideyken, ne oldu da sıralamamız birdenbire yükseldi? Bakanlık bu başarıyı Maarif Modeli'ne bağlıyor ancak genel eğitim sisteminde somut bir iyileşme görülmüyor. Türkiye PISA matematikte bu derece başarılıysa, YKS'de 40 matematik sorusundaki doğru yanıt ortalaması neden 6,8 nete kadar geriledi? Sınavın bilgisayar ortamında ve dijital olarak yapıldığını da hatırlatmak gerekir."
Prof. Dr. Kurul, sınava katılan okulların ve öğrencilerin hangi kriterlerle belirlendiği sorusuna yanıt verilmesi gerektiğini ifade ederek, rastlantısal seçim ilkesine uyulup uyulmadığının şeffaf biçimde açıklanmasını talep etti.
Okullardaki Ön Hazırlıklar Gündemde
Uygulama sürecine ilişkin iddialar arasında, bazı okullarda PISA'ya yönelik uzun süreli hazırlıklar yürütüldüğü bilgisi de yer aldı. İstanbul Atatürk Fen Lisesi'nin sınav için özel tanıtım materyalleri hazırladığı belirtilirken, Bursa Mesleki ve Teknik Eğitim Lisesi'nin de PISA 2025 pilot uygulaması öncesinde özel laboratuvar kurduğu, il milli eğitim müdürlüğü yetkilileri gözetiminde 43 öğrenciye yönelik rehberlik ve hazırlık faaliyetleri yürüttüğü kaydedildi.
Eğitim uzmanları, bir ölçme aracının doğrudan hedefe dönüştürülmesi durumunda geçerliliğini yitireceğini öngören Goodhart Yasası'na atıfta bulunarak, uluslararası değerlendirmelerin genel eğitim kalitesini yansıtacak nesnel koşullarda sürdürülmesi gerektiğine vurgu yapıyor.