ANKARA — Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatında yer alan "fiili hizmet süresi zammı" uygulaması, ağır, tehlikeli ve riskli iş kollarında görev yapan çalışanlara hem ilave prim günü sağlıyor hem de emeklilik yaşını öne çekme imkânı sunuyor. Kapsam dahilindeki 45 farklı meslek grubunda hak edişler, yapılan görevin niteliğine ve maruz kalınan risk derecesine göre belirleniyor.
SGK düzenlemesine göre listede bulunan mesleklerde çalışılan her 360 güne karşılık, çalışanların hizmet dökümüne yıllık 60 gün ile 180 gün arasında değişen sürelerde ek prim tahakkuk ettiriliyor.
Hangi meslek grubu ne kadar ek prim kazanıyor?
Yıpranma payı kapsamındaki ek süreler meslek kollarına göre kademelendiriliyor:
- Yeraltı maden işçileri: Yılda 180 gün ilave hizmet süresiyle en yüksek orandan yararlanıyor ve yaş indiriminde 5 yıla varan tavan sınırdan faydalanabiliyor.
- TSK, Emniyet, Sahil Güvenlik ve MİT mensupları: Genel uygulamada yıllık 90 gün ek prim hakkı elde ediyor.
- Ağır sanayi çalışanları ve gazeteciler: Basın kartı sahibi gazeteciler ile demir-çelik, çimento, cam ve döküm fabrikalarında görev yapanlara yılda 90 güne kadar ilave süre veriliyor.
- Sağlık personeli ve itfaiyeciler: İnsan sağlığına yönelik riskli görevlerde bulunan hekim, hemşire, eczacı ve teknisyenler ile itfaiye çalışanları yılda 60 gün fiili hizmet zammı alıyor.
- Radyasyon görevlileri: Radyoaktif maddelerle temas edilen birimlerde görev yapan teknik ve sağlık personeli, mevzuatta öngörülen oranlar doğrultusunda bu haktan yararlanıyor.
Yaş indirimi nasıl hesaplanıyor?
Sistemde kazanılan ilave prim günlerinin tamamı doğrudan emeklilik yaşından düşülmüyor. Yaş indiriminin devreye girmesi belirli şartlara bağlanıyor:
Emeklilik yaş haddinden indirim yapılabilmesi için genel kural olarak fiili hizmet zammı kapsamındaki görevlerde en az 3.600 gün (10 yıl) fiili çalışma süresinin doldurulması gerekiyor. Bu asgari baraj aşıldığında, biriken toplam fiili hizmet zammının yarısı emeklilik yaşından indiriliyor. Genel çalışanlar için azami yaş indirimi 3 yılla sınırlıyken, yeraltı maden işçilerinde bu sınır 5 yıla kadar ulaşıyor.
Fiili hizmet zammının kesin emeklilik tarihine yansıması, sigortalının 4A (özel sektör) veya 4C (kamu görevlisi) statüsüne ve ilk sigorta başlangıç tarihine göre şekilleniyor. Kazanılan haklar ise işverenlerin SGK bildirgelerindeki fiili hizmet kodları üzerinden resmî kayıtlara işleniyor.