Sınırdan dönen meyve sebzeyi gerçekten biz mi yiyoruz?

Türkiye’de Avrupa Birliği’ne ihraç edilen bazı sebze ve meyvelerin pestisit ya da aflatoksin nedeniyle sınırdan geri çevrilmesi, bu ürünlerin iç piyasada tüketilip tüketilmediği sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Yetkililer, mevzuata uygun olmayan ürünlerin imha edildiğini veya üçüncü ülkelere ihraç edildiğini belirtirken, kamuoyunda belirsizlik sürüyor. Tartışma yalnızca ihracattan dönen ürünlerle sınırlı kalmıyor; iç pazardaki kalıntı düzeyleri de endişe yaratıyor. 🥦

İhracat verileri ne söylüyor? 🌍

Resmi açıklamalara göre Türkiye’den Avrupa’ya yapılan yoğun ihracat içinde geri çevrilen sevkiyatların oranı yaklaşık binde 1 seviyesinde. Ayrıca ülkeler arasındaki maksimum kalıntı limitlerinin farklı olması, bir ülkede sorun sayılan ürünün başka bir pazarda kabul edilebilmesine yol açabiliyor.

Yetkililer, zararlı organizma tespiti gibi nedenlerle iade edilen ürünlerin otomatik olarak “zehirli” kabul edilemeyeceğini vurguluyor. Buna karşın şeffaf veri eksikliği, tüketicilerin soru işaretlerini artıran temel başlık olarak öne çıkıyor.

Asıl tartışma: İç piyasadaki pestisit yükü 🧪

Bağımsız araştırmalar ve akademik çalışmalar, pazar ve marketlerde satılan bazı ürünlerde limit aşan pestisit kalıntıları bulunabildiğini gösteriyor. Örnek analizlerde:

• Bir marulda referans dozun %168 üzerinde kimyasal,
• Bir elmada limitin %171 aşılması,
• Portakalda %198 ve %400’e varan kalıntılar,
• Mandalinada yasaklı maddelerde %667’ye ulaşan oranlar

tespit edildi. Ayrıca incelenen 11 dereotu numunesinde 43 farklı pestisit, bir örnekte ise 17 farklı kalıntı saptanırken, kalıntısız numune sayısının yalnızca 1 olması dikkat çekti.

Toplamda analiz edilen 120’den fazla meyve-sebze örneğinin yaklaşık %13’ünde limit üstü kalıntı bulunması, sorunun yalnızca ihracatla sınırlı olmadığını düşündürüyor.

Şeffaflık ve denetim çağrısı 📊

Uzmanlara göre pestisit tartışmasında odağın yalnızca Avrupa’dan dönen ürünlere çevrilmesi tabloyu eksik gösteriyor. İç piyasaya yönelik denetim sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmaması, risk algısını büyüten temel unsur olarak değerlendiriliyor.

Tüketici açısından kritik soru ise şu noktada düğümleniyor:
İhracat öncesi analizden geçmiş ve tek bir maddede limit aşımı bulunan ürün mü daha riskli, yoksa kalıntı verileri açıklanmayan iç piyasa ürünleri mi?

Sonuç olarak pestisit meselesi; gıda güvenliği, şeffaf denetim ve tüketici sağlığı başlıklarında daha kapsamlı politika ihtiyacını gündeme getiriyor. Uzmanlar, düzenli veri paylaşımı ve etkin kontrol mekanizmaları olmadan tartışmanın süreceği görüşünde. ⚖️