ANKARA — Türkiye'de tarım sektöründe hasat sonrası tarlada bırakılan ya da bertaraf edilen üretim artıkları, döngüsel ekonomi ve yeşil dönüşüm projeleriyle sanayinin değerli ham maddeleri arasına giriyor. Meyve çekirdeklerinden fındık kabuklarına, zeytin posasından budama artıklarına kadar yıllık 62 milyon tonu aşan bitkisel atık potansiyeli, sanayi ve teknoloji yatırımlarıyla yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülüyor.
Atıklar hangi sanayi kollarında ham maddeye dönüşüyor?
Tarımsal atıkların değerlendirilmesi farklı sektörlerde yeni üretim modelleri oluşturuyor. Üzüm çekirdeğinden kozmetik yağı, narenciye kabuklarından pektin ve uçucu yağ, fındık kabuklarından aktif karbon ve filtre malzemeleri elde ediliyor. Budama artıkları ise biyokömüre dönüştürülerek tarım arazilerinde toprak iyileştirici olarak kullanılıyor. Zeytin işlemesinden geriye kalan pirina ve meyve suyu fabrikalarının posaları da biyoplastik, nanoselüloz ve biyoyakıt üretimi için ham madde niteliği taşıyor.
Doğu Marmara Kalkınma Ajansı desteğiyle Sakarya Üniversitesi tarafından hazırlanan teknik analiz, bölgesel potansiyeli somut verilerle ortaya koydu. Rapora göre, Sakarya genelinde yıllık yaklaşık 480 bin ton mısır, fındık ve buğday atığının ileri dönüşüm tesislerinde işlenmesi durumunda 850 milyon liralık ekonomik değer oluşturulabileceği hesaplandı.
Girişimcilere ve tesislere sağlanan finansman destekleri neler?
Tarımsal atık ekonomisinin büyümesinde yeşil dönüşüm fonları ve hibe programları belirleyici rol oynuyor. Dünya Bankası destekli 450 milyon dolarlık Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında, şirketlerin kaynak verimliliği ve çevre odaklı teknolojilere geçişi finanse ediliyor. Bu kaynağın 175 milyon dolarlık bölümü TÜBİTAK aracılığıyla Ar-Ge, inovasyon ve teknoloji geliştirme faaliyetlerine tahsis edildi.
Tarım ve Orman Bakanlığı da kırsal kalkınma programı çerçevesinde tarımsal atıkların işlenmesi ve geri kazanımına yönelik uygun yatırım projelerine yüzde 50 ile yüzde 70 arasında hibe desteği sağlıyor. Söz konusu teşvikler; kooperatifler, tarımsal işletmeler ve teknoloji odaklı girişimcilerin kırsal bölgelerde katma değerli üretim tesisleri kurmasının önünü açıyor.