ANKARA — Eğitimci Rıfat Okçabol, soL Haber'de yayımlanan yazısında Türkiye Bilimler Akademisi'nin (TÜBA) 1993'teki kuruluşundan günümüze kadar geçirdiği yasal düzenlemeleri ve üye seçim süreçlerini mercek altına aldı.
Okçabol, TÜBA'nın 2 Eylül 1993 tarih ve 497 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile Başbakanlığa bağlı özerk bir kurum olarak kurulduğunu hatırlattı. Kuruluş döneminde ilk 10 asli üyenin TÜBİTAK'ın önerisiyle atandığını, sonraki üyelerin ise Akademi Genel Kurulu tarafından seçildiğini aktaran yazar, 2011 yılından itibaren mevzuatta önemli değişiklikler yapıldığını belirtti.
2011 Sonrası Mevzuat Değişiklikleri ve İstifalar
Yazıda yer verilen bilgilere göre, 3 Haziran 2011 tarih ve 635 sayılı KHK ile TÜBA ve TÜBİTAK, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'na bağlandı. Ardından 22 Ağustos 2011 tarihli 651 sayılı KHK ile asli üye sayısı 300'e çıkarılırken, üyelerin üçte birinin TÜBİTAK, üçte birinin YÖK ve üçte birinin mevcut asli üyelerce seçilmesi yöntemi getirildi. 11 Ekim 2011 tarihli 662 sayılı KHK ile de Başbakan'a, Akademi Genel Kurulu'nun belirlediği üç adaydan birini TÜBA başkanı olarak atama yetkisi verildi.
Okçabol, bu düzenlemelerin ardından aralarında Prof. Dr. Ali Alpar, Prof. Dr. Celal Şengör ve Prof. Dr. Naci Görür'ün de bulunduğu 89 asli üyenin çoğunun görevinden istifa ettiğini ve istifa edenlerin bir kısmının 25 Kasım 2011'de İstanbul'da Bilim Akademisi adlı derneği kurduğunu aktardı.
Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve AYM Kararı
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişle birlikte 2 Temmuz 2018 tarihli 703 sayılı KHK ile 497 sayılı KHK'nin yürürlükten kaldırıldığını belirten Okçabol, 15 Temmuz 2018 tarihli 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) ve 13 Kasım 2021 tarihli 86 sayılı CK ile kurumun yeniden yapılandırıldığını ifade etti. Öte yandan Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) 7 Aralık 2023 tarihli kararıyla 497 sayılı KHK'nin yürürlükten kaldırılmasının iptaline hükmettiği hatırlatıldı.
Okçabol, yazısında mevcut asli üyelerin yüzde 90'dan fazlasının 2012 sonrasında atanan akademisyenlerden oluştuğunu ileri sürerek kurumun özerkliği ve bilimsel niteliğine ilişkin eleştirilerini dile getirdi.

