ABD'nin İran Rejimine Varis Gördüğü Rıza Pehlevi Kimdir?

1960 doğumlu olan Pehlevi, 1979’daki İran İslam Devrimi sırasında ABD’de pilotaj eğitimi alıyordu. Devrimle birlikte monarşi sona erdi, ailesi ülkeyi terk etti ve Pehlevi fiilen sürgün hayatına başladı.

Bugün ABD’de yaşayan Pehlevi, kendisini İran’da olası bir “demokratik geçiş” sürecinde rol almaya hazır bir figür olarak tanımlıyor. Ancak destekçileri ile karşıtları arasındaki görüş ayrılığı oldukça derin.

ABD ve İsrail’e destek açıklamaları

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik son askeri operasyonlarının ardından Pehlevi, müdahaleyi “rejimi hedef alan” bir adım olarak niteledi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile 2023’teki görüşmesi ve İsrail ziyareti de tartışma yaratmıştı.

Pehlevi, saldırıların İran halkını değil, İran İslam Cumhuriyeti yönetimini hedef aldığını savundu. BBC’ye verdiği bir röportajda, “rejimi zayıflatacak her şeyin” İran içindeki bazı kesimlerce olumlu karşılanacağını ileri sürdü. Bu sözler, özellikle sivillerin güvenliği bağlamında eleştirilere yol açtı.

İran yönetimi ise Pehlevi’yi “yabancı güçlerle iş birliği yapmakla” suçluyor. Resmi makamlar, bu tür açıklamaların ülkenin egemenliğine yönelik tehdit oluşturduğunu savunuyor.

Monarşi sembolleri ve tartışmalı miras

Pehlevi destekçileri, 1979 öncesi dönemin sembollerini yeniden görünür kılıyor. Özellikle “aslan ve güneş” figürü, eski İran monarşisinin simgesi olarak kullanılıyor. Bu semboller bazı İranlılar için modernleşme dönemini çağrıştırırken, bazıları için ise baskıcı yönetimi ve gizli polis SAVAK’ı hatırlatıyor.

1980’de Kahire’de sembolik bir taç giyme töreni düzenleyen Pehlevi, kendisini “Şah” ilan etmişti. Ancak bu adımın pratik bir etkisi olmadı. Eleştirmenleri, bu geçmişin bugün savunduğu “referandum ve demokratik geçiş” söylemiyle çeliştiğini öne sürüyor.

Destek ve eleştiriler

Rıza Pehlevi, şiddete mesafe koyduğunu ve İran’ın geleceğinin referandumla belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Silahlı muhalif örgütlerle arasına mesafe koyduğunu vurguluyor.

Buna karşın karşıtları, 40 yılı aşkın süredir ülke dışında yaşayan bir figürün İran içindeki toplumsal dinamiklere ne kadar nüfuz edebileceğini sorguluyor. Ayrıca yabancı devletlerle kurduğu temasların, ülke içindeki meşruiyetini zayıflatabileceği ileri sürülüyor.

Gelecekte rolü ne olabilir?

Bugün 65 yaşındaki Pehlevi, kendisini bir “ulusal uzlaşı figürü” olarak konumlandırmaya çalışıyor. Monarşi ya da cumhuriyet tercihinin halk oylamasına bırakılması gerektiğini savunuyor.

Ancak İran’da özgür ve güvenilir kamuoyu yoklamalarının olmaması nedeniyle gerçek toplumsal desteğinin boyutu net değil. İran hükümeti tarafından açık biçimde tehdit olarak gösterilmesi de siyasi alanı daha da daraltıyor.

Sonuç olarak Rıza Pehlevi, hem sembolik bir geçmişin mirasçısı hem de tartışmalı bir gelecek iddiasının temsilcisi. İran’daki güç dengeleri ve bölgesel gelişmeler, onun rolünün belirleyici olup olmayacağını gösterecek.