DIŞ HABERLER — Elektrikli araç bataryaları, yenilenebilir enerji altyapısı ve savunma sanayisi için hayati önem taşıyan kritik madenler, Afrika kıtasını küresel tedarik zinciri rekabetinin merkez üssü haline getirdi. Başta kobalt, lityum ve bakır olmak üzere stratejik yeraltı zenginliklerine sahip olan kıtada, Washington ile Pekin yönetimleri arasındaki lojistik ve işleme hakimiyeti mücadelesi ivme kazandı.
Kobalt Tedarikinde Çin Üstünlüğü ve ABDnin Lojistik Hamlesi
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) verilerine göre Kongo Demokratik Cumhuriyeti, 2025 yılında küresel kobalt üretiminin yüzde 73'ünü tek başına karşıladı. Ancak çıkarılan madenin rafine edilmesi ve batarya üretiminde kullanılabilir ara ürünlere dönüştürülmesi aşamasında Çin pazar hakimiyetini koruyor. Kongo'daki 19 büyük kobalt madeninin 15'i Çinli şirketler tarafından işletiliyor veya finanse ediliyor.
Washington yönetimi ise Çin'e olan hammadde bağımlılığını kırmak amacıyla lojistik altyapıya ağırlık veriyor. Angola, Kongo ve Zambiya'yı birbirine bağlayan Lobito Koridoru projesi kapsamında, maden bölgelerinden çıkarılan bakır ve kobaltın Angola'nın Atlantik kıyısındaki Lobito Limanı'na demiryoluyla taşınması hedefleniyor. Koridor üzerinden ilk bakır sevkiyatı başlarken, ABD destekli bu hat Afrika madenlerinin doğrudan batı pazarlarına ulaştırılması için kilit bir lojistik koridor olarak öne çıkıyor.
| Maden ve Lojistik Göstergesi | Gerçekleşen Değer | İlgili Bölge / Aktör | |:--- |:--- |:--- | | Kongo Küresel Kobalt Üretim Payı | %73 | Kongo Demokratik Cumhuriyeti | | Çin Finansmanlı Maden Sayısı | 15 / 19 | Kongo Kobalt Sahaları | | Nijerya Lityum İşleme Yatırımı | 1,3 milyar dolar | Çinli Madencilik Şirketleri | | Çin-Afrika 9 Aylık Ticaret Hacmi | 310 milyar dolar | Çin Dışişleri Bakanlığı |
Afrika Ülkeleri Ham Cevher İhracatını Kısıtlıyor
Afrika ülkeleri yalnızca hammadde tedarikçisi konumunda kalmamak için maden ihracatına yönelik mevzuatlarını sıkılaştırıyor. Zimbabve, ham lityum ve konsantrelerinin doğrudan ihracatını durdurarak madenlerin ülke içinde işlenmesini zorunlu kıldı. Benzer şekilde Kongo yönetimi de kobalt ihracatında kota uygulamasına geçerken, maden gelirlerinin yerel enerji ve sanayi altyapısına dönüştürülmesini şart koşuyor.
Pekin yönetimi ise tedarik zincirindeki yerini korumak için Afrika içindeki işleme tesislerine yatırımlarını genişletiyor. Nijerya'da Çin yatırımıyla devreye alınan 250 milyon dolarlık tesis günlük 6 bin ton lityum işleme kapasitesiyle faaliyete geçti. Çinli şirketlerin 2023-2025 döneminde yalnızca Nijerya'nın lityum işleme kapasitesine yaptığı toplam yatırım 1,3 milyar dolara ulaştı.