Eşel mobil sistemi devrede: Akaryakıtta yeni dönem

Türkiye, savaş nedeniyle yükselen petrol fiyatlarının etkisini sınırlamak için akaryakıtta geçici eşel mobil sistemini devreye aldı. Amaç enflasyon baskısını azaltmak.

📍 Ankara – 5 Mart 2026 tarihinde Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında geçici eşel mobil sistemi uygulanmaya başladı. Hükümet, Orta Doğu’da ABD, İsrail ve İran arasında büyüyen çatışmaların petrol ve doğalgaz fiyatlarını hızla artırmasının iç piyasada yaratabileceği etkileri sınırlamayı hedefliyor. Küresel enerji sevkiyatının yaklaşık %20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda gerilimin artması petrol fiyatlarını yukarı çekti. Enerji maliyetlerindeki artışın üretimden ulaşıma kadar birçok sektörü etkileme riski bulunduğu belirtiliyor. ⛽

📈 Petrol fiyatları savaşla yükseldi

Orta Doğu’da 28 Şubat 2026 tarihinde başlayan çatışmaların ardından petrol fiyatları hızla yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı 4 Mart’ta %2,5 artarak 83,96 dolar seviyesine çıktı. Böylece savaşın başladığı tarihten bu yana fiyat artışı %15’i aştı.

Enerji fiyatlarındaki hızlı yükselişin küresel enflasyonu tetikleyebileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Uzmanlar, bu durumun Rusya’nın 2021’de Ukrayna’yı işgalinin ardından yaşanan enerji krizi benzeri bir etki yaratabileceği görüşünü dile getiriyor.

Enerji maliyetlerinin yükselmesi, özellikle sanayi üretimi ve tarımda maliyetleri doğrudan artırıyor. Bu nedenle hükümetler, enerji fiyatlarının ekonomiye yansımasını sınırlamak için farklı politika araçları devreye alabiliyor.

⚙️ Eşel mobil sistemi nasıl uygulanacak?

Yeni sistemde 2 Mart 2026 tarihi referans alınacak. Bu tarihten sonra petrol ürünlerinde fiyat artışı yaşanması halinde artışın önemli kısmı vergi indirimiyle karşılanacak.

Uygulama kapsamında:

• Fiyat artışının en fazla %75’i kadar ÖTV indirimi yapılabilecek.
• Maksimum vergi indirimi tutarları:
  • Benzin: litre başına 14,8277 TL
  • Motorin: litre başına 13,9006 TL
  • LPG: kilogram başına 11,3830 TL

Petrol fiyatları düşerse bu kez sistem ters yönde işleyecek. Fiyat düşüşünün %75’ine kadar ÖTV artırılabilecek. Ancak bu artış hiçbir zaman 2 Mart’ta geçerli olan ÖTV seviyesini aşamayacak.

Örneğin petrol ürünlerinde 10 TL’lik bir artış olması durumunda bunun 7,5 TL’lik kısmı vergi indirimiyle karşılanacak, pompa fiyatına ise yalnızca 2,5 TL yansıyacak.

💬 Şimşek: “Dezenflasyonu destekleyen adım”

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, uygulamaya ilişkin açıklamayı sosyal medya üzerinden yaptı.

Şimşek, akaryakıt fiyatlarındaki artışların %75’e kadar olan kısmının vergilerden karşılanacağını belirterek, mali disiplinin korunacağını ve dezenflasyon hedefinin sürdürüleceğini ifade etti.

📚 Eşel mobil kavramı ne anlama geliyor?

“Eşel mobil” kavramı Fransızca “échelle mobile” ifadesinden geliyor ve Türkçede “hareketli ölçek” anlamına geliyor. Sistem ilk kez 19. yüzyılda Fransa’da fiyat dalgalanmalarına karşı ticari vergileri ayarlamak için kullanıldı.

Türkiye’de ise eşel mobil sistemi 2018 yılında uygulanmaya başlanmıştı. Bu mekanizma sayesinde döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki artışın akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıması sınırlanmıştı.

Ekonomi yönetimi, yeni uygulamanın özellikle enerji fiyatlarındaki küresel dalgalanmanın enflasyon üzerindeki etkisini azaltmayı hedeflediğini belirtiyor. Önümüzdeki dönemde petrol piyasalarındaki gelişmeler sistemin ne kadar süre uygulanacağını belirleyecek.