DIŞ HABERLER — Kara kedi görünce tedirgin olmak, tahtaya vurmak, uğurlu eşya taşımak ya da yolculuğa çıkanın arkasından su dökmek gibi ritüeller, modern dünyada ve bilimsel gelişmelere rağmen günlük yaşamın bir parçası olmayı sürdürüyor. İnsanların gerçekte bilimsel bir neden-sonuç ilişkisi bulunmadığını bildiği halde bu davranışlardan vazgeçememesi, psikoloji dünyasında dikkat çeken araştırmalara konu oluyor.
Mantık ve sezgi arasındaki çelişki
Chicago Üniversitesi'nden psikolog Jane L. Risen, Psychological Review dergisinde yayımlanan bilimsel çalışmasında insanların mantıksız olduğunu bildikleri inançlara neden teslim olduklarını mercek altına aldı. Klasik psikolojik kabullere göre insanların hatalı bir düşünceyi fark ettiklerinde bunu düzeltmeye yöneldiği varsayılıyordu. Ancak Risen'ın araştırması, batıl inançlarda zihnin bu şekilde çalışmadığını ortaya koydu.
Araştırmacıya göre insan beyni iki farklı düşünme mekanizmasıyla hareket ediyor. İlk mekanizma hızlı, otomatik ve sezgisel tepkileri üretirken; ikinci mekanizma daha yavaş, bilinçli ve analitik değerlendirmeler yapıyor. Kişi bir durumun mantıksız olduğunu analitik olarak kavrasa dahi, sezgisel tepkinin yarattığı huzursuzluğu bertaraf etmek için mantık dışı eylemi sürdürmeyi tercih edebiliyor.
Zihinsel tutumu psikoloji literatüründe rıza gösterme veya kabullenme anlamına gelen acquiescence kavramıyla açıklıyor. Örneğin bir futbol taraftarı, uğurlu formasını giymesinin maçın skorunu etkilemeyeceğini mantıken biliyor; ancak formayı giymediği takdirde hissedeceği tedirginlik ve suçluluk duygusundan kaçınmak için sezgilerine boyun eğiyor. Bilim insanları, batıl inançların yaygınlığını ve kalıcılığını, insan zihninin belirsizlik karşısında kontrol hissi arayışına bağlıyor.