Efes’e Beton Gölgesi: Antik Kente AVM ve Otopark Tartışması

Efes İçin İsyan: Sit Alanına Otopark ve “Ticari Ünite” Tepkisi Büyüyor

9 bin yıllık Efes Antik Kenti’nin yakınına yapılması planlanan otopark ve ticari alan projesi, “hukuka aykırı ve kültürel mirasa tehdit” eleştirileriyle gündemde. Selçuk Belediyesi ve uzmanlar, tarihi alanın nefessiz bırakıldığını savunuyor. 🏛️⚠️

Türkiye’nin en önemli kültürel miraslarından biri olan Efes Antik Kenti, yeni bir yapılaşma tartışmasının merkezine oturdu. Basına yansıyan iddialara göre, Efes’in ziyaretçi karşılama alanı yerine 180 otobüslük otopark ve 61 dükkândan oluşan bir ticari alan inşa edilmesi planlanıyor. Proje, birinci derece arkeolojik sit alanı statüsü nedeniyle “hukuki ve kültürel kırmızı çizgilerin aşıldığı” eleştirilerine yol açtı.

Hukuk Ne Diyor? ⚖️

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na göre, birinci derece arkeolojik sit alanlarında kazı, betonlaşma ve ticari yapılaşma kesin olarak yasak. Sadece bilimsel kazı ve koruma amaçlı sınırlı düzenlemelere izin veriliyor. Eleştiriler, planlanan “ticari ünitelerin” bu sınırları fiilen ihlal ettiği yönünde.

Bakanlığın Gerekçesi 🏗️

Yetkililer, mevcut karşılama merkezi ve otopark alanının altında Bizans dönemine ait kalıntıların tespit edildiğini, bu nedenle alanın yaklaşık 850 metre dışarıya taşınmasının planlandığını savunuyor. Ticari alanların “AVM değil, estetik ve tek tip üniteler” olacağı belirtilirken, bireysel araçlar ve tur otobüsleri için park kapasitesinin artırılması hedefleniyor. Ayrıca yeni ziyaretçi rotasıyla henüz kazılmamış alanların da turizme açılması planlanıyor.

Selçuk Belediyesi’nden Sert İtiraz 🚨

Selçuk Belediye Başkanı Filiz Ceritoğlu Sengel, projenin hem antik kentin dokusuna hem de hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Sengel, belediyenin inşaat ruhsatı vermediğini, buna rağmen ruhsatın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından resen düzenlendiğini açıkladı. “Diyalog yolları kapatıldı, yerel yönetim tamamen devre dışı bırakıldı” sözleriyle sürece tepki gösterdi.

Uzmanlar Uyarıyor: “Mesele Beton Değil, Baskı” 🌍

Arkeologlar ve şehir plancıları, sorunun yalnızca yapıların antik kentin içine yapılıp yapılmaması olmadığını vurguluyor. Trafik yükü, altyapı baskısı, görsel siluetin bozulması ve artan ticari yoğunluk, sit alanını fiilen zedeleyen unsurlar olarak gösteriliyor.

“Efes Alışverişle Ölçülemez” 🏛️

Eleştirilerin odağında, kültürel mirasın bir “turistik vitrine” dönüştürülmesi var. Teras evleri için ayrı ücret uygulaması, antik tiyatronun organizasyonlara kiralanması ve ana girişte yoğunlaşan dükkânlar, “tarihin ticarete kurban edildiği” yorumlarını güçlendiriyor.

Karşılaştırma: Atina Örneği 🌐

Tartışmalarda sıkça Yunanistan’daki Akropolis örneği hatırlatılıyor. Atina’nın merkezinde yer almasına rağmen çevresinin yapılaşmaya açılmaması, “kutsal ve biricik olanın kendi başına görünmesi gerektiği” yaklaşımının bir modeli olarak gösteriliyor.

Tartışma Büyüyor 🔥

Efes için yükselen ses ortak bir noktada birleşiyor: “Koruma, fanusa almak değil; nefes aldırmaktır.” Projenin bu haliyle hayata geçmesi durumunda, kültürel mirasın kalıcı değerinin, kısa vadeli ticari kazanç uğruna zedeleneceği endişesi kamuoyunda giderek güçleniyor.

Gözler şimdi Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan gelecek olası revizyon ve diyalog adımlarında. Efes’in geleceği, yalnızca Selçuk’un değil, insanlığın ortak hafızasının da kaderi olarak görülüyor. 👀🏛️