KOMRAT — Moldova Cumhuriyeti'ne bağlı Gagauz Özerk Yeri'nde halk, yeni başkanını ve Halk Meclisi üyelerini seçmek üzere oy kullanıyor. Komrat ile Kişinev yönetimleri arasında siyasi görüş ayrılıklarının sürdüğü bir dönemde gerçekleşen seçimlerde sandıklar yerel saatle 07.00'de açıldı.
Moldova Merkez Seçim Komisyonu verilerine göre bölgede yaklaşık 129 bin kayıtlı seçmen bulunuyor. 67 seçim merkezinde kurulan sandıklarda oy verme işlemi yerel saatle 21.00'e kadar devam edecek. Seçim sürecini yaklaşık 200 gözlemci takip ediyor.
Başkanlık yarışında 8 aday ve 35 sandalyeli meclis
Gagauz Özerk Yeri Başkanı Yevgeniya Gutsul'un geçen yıl hapis cezasına çarptırılmasının ardından makamın boşalması üzerine gidilen erken başkanlık seçiminde, 5'i bağımsız ve 3'ü partili olmak üzere 8 aday yarışıyor. Bölge seçim yasası uyarınca adayların 35 yaşını doldurmuş olması, Moldova'da ikamet etmesi ve Gagauz Türkçesi bilmesi şartı aranıyor. İlk turda adaylardan hiçbirinin yüzde 50'nin üzerinde oy alamaması halinde seçim ikinci tura kalacak.
Başkanlık seçimiyle eş zamanlı olarak, Gagauz Türkçesinde "Halk Topluşu" olarak adlandırılan Halk Meclisi seçimleri de yapılıyor. Meclisteki 35 sandalye için çoğu bağımsız yaklaşık 130 aday mücadele ediyor. Son kez tek üyeli seçim bölgesi sisteminin uygulandığı seçimlerde her bölgede en çok oyu alan aday meclise girecek; gelecek seçimlerde ise partilerin oy oranına dayalı nispi temsil sistemine geçilecek.
Yetki tartışmaları ve ilk kez Kişinev denetimi
Seçim süreci, tarihinde ilk kez Gagauz Merkez Seçim Komisyonu yerine doğrudan Moldova Merkez Seçim Komisyonu denetiminde ve Moldova seçim mevzuatı çerçevesinde yürütülüyor. Sürece giden yolda Moldova Anayasa Mahkemesi, temmuz ayında 23 Aralık 1994 tarihli özel hukuki statü kanununun bazı maddelerini iptal ederek bölgenin bağımsız seçim komisyonu kurma ve adalet, içişleri ile güvenlik yetkililerini belirleme yetkilerini kaldırmıştı.
Görev süresi geçen yıl dolan Halk Meclisi seçimleri de bu hukuki anlaşmazlıklar nedeniyle ertelenmişti. Önceki Başkan Yevgeniya Gutsul ise geçen yıl ağustos ayında, 2023 seçimlerinde kendisini aday gösteren Şor Partisinin yasa dışı finansmanına ilişkin davada 7 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Moldova Parlamentosunun nispi temsil yasasını kabul etmesinin ardından Moldova Merkez Seçim Komisyonu, eylül ayında seçimlerin 15 Kasım'da yapılmasına karar vermişti.
Gagauz Özerk Yerinin statüsü nasıl oluştu?
Moldova'nın güneyindeki "Bucak" bölgesinde yaşayan Gagauz Türkleri, Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde 19 Ağustos 1990'da Gagauz Cumhuriyeti'ni ilan etmiş, ancak bu yapı uluslararası alanda tanınmamıştı. Türkiye'nin de arabuluculuk rolü üstlendiği görüşmelerin ardından Kişinev ile Komrat arasında uzlaşı sağlanmış ve 23 Aralık 1994'te Moldova sınırları içinde özel hukuki statüye sahip Gagauz Özerk Yeri kurulmuştu. Toprak bütünlüğü bulunmayan bölge; başkent Komrat, Çadır Lunga ve Valkaneş şehirleri ile 20'den fazla köyden oluşuyor.