Gezegen alarmda 10'uncu sınır oksijen krizi

Bilim dünyasında 2009’da ortaya konulan Gezegen Sınırları yaklaşımı, Dünya’nın yaşanabilirliğini koruması için aşılmaması gereken dokuz kritik eşiği tanımlıyordu. İklim değişikliği, okyanus asitlenmesi ve ozon tabakasındaki incelme bu başlıklar arasındaydı. 22 Şubat 2026 tarihinde yayımlanan yeni bir araştırma ise su ekosistemlerindeki oksijen kaybının 10’uncu kritik sınır olarak değerlendirilmesi gerektiğini gündeme taşıdı. Uzmanlara göre insanlık mevcut dokuz sınırın altısını halihazırda aşmış durumda. 🌍

Hakemli bilimsel dergi Nature Ecology & Evolution’da yayımlanan çalışmada, göllerden okyanuslara kadar geniş bir veri seti analiz edildi. Bulgular, “deoksijenasyon” olarak tanımlanan sürecin küresel ölçekte hızlandığını gösteriyor. Araştırmacılar, oksijen azalmasının yalnızca yerel değil sistemik bir risk oluşturduğunu belirtiyor. 📉

45 yılda ciddi düşüş 📊

Araştırmaya göre son 45 yılda göllerdeki oksijen seviyesi yüzde 5,5, barajlarda ise yüzde 18,6 azaldı. Okyanus genelinde ortalama düşüş yüzde 2 olarak ölçüldü. Ancak bazı bölgelerde tablo daha ağır seyrediyor. Kaliforniya kıyılarında 1960’tan bu yana oksijen oranının yaklaşık yüzde 40 gerilediği kaydedildi.

Uzmanlar, bu düşüşün ekosistem dengesi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceğini ifade ediyor. Oksijen azaldıkça balık ölümleri artıyor, besin zinciri bozuluyor ve kıyı ekonomileri zarar görüyor. Balıkçılık ve turizm gibi sektörler doğrudan etkilenebiliyor. 🐟

İki temel neden öne çıkıyor 🔬

Araştırmanın ortak yazarlarından Profesör Andreas Oschlies’e göre oksijen kaybının iki ana sebebi bulunuyor. İlk olarak küresel ısınma nedeniyle su sıcaklıkları artıyor. Isınan su daha az oksijen tutuyor ve yüzey ile derin katmanlar arasındaki karışım azalıyor.

İkinci etken ise tarımsal kirlilik ve arazi kullanımı. Gübre ve atık kaynaklı besin yükü, alg patlamalarına yol açıyor. Algler öldüğünde onları parçalayan mikroorganizmalar sudaki oksijeni hızla tüketiyor. Bu süreç, oksijensiz alanların yayılmasına neden oluyor. 🌊

Bilim insanları ayrıca oksijensiz ortamlarda metan ve azot protoksit gibi güçlü sera gazlarının açığa çıktığını belirtiyor. Bu gazlar, karbondioksite kıyasla daha yüksek ısınma potansiyeline sahip. Süreç, iklim krizini hızlandıran bir geri besleme döngüsü yaratabiliyor.

Araştırmacılar, sulardaki oksijen kaybının yeni bir gezegen sınırı olarak tanımlanmasının politika yapıcılar için kritik bir uyarı niteliği taşıdığını ifade ediyor. Önümüzdeki dönemde uluslararası çevre politikalarında bu başlığın daha güçlü biçimde yer alması bekleniyor. Bilim dünyası, su ekosistemlerindeki değişimin yakından izlenmesi gerektiği görüşünde. 🌐