Limerence nedir? Aşk ne zaman saplantıya dönüşür?

Londra çıkışlı bir psikoloji tartışması yeniden gündemde. BBC Future yazarı Molly Gorman’ın aktardığına göre, “limerence” kavramı ilk kez 1979 yılında psikolog Dorothy Tennov tarafından ortaya atıldı. Tennov, bu durumu “başka birine karşı istemsiz, yoğun ve rahatsız edici özlem” olarak tanımladı. Son yıllarda Google Trendler verileri, 2020’den bu yana limerence aramalarında belirgin artış olduğunu gösteriyor. ❤️

Limerence nedir, kim ortaya attı? 🧠

Dorothy Tennov, “Love and Limerence” adlı kitabında romantik aşkın bazı biçimlerinin takıntı düzeyine çıkabildiğini savundu. Psikolojik araştırmalarda takıntı haline gelen kişi “saplantı nesnesi” olarak anılıyor. Bu durum her zaman ısrarlı takip anlamına gelmese de, bazı vakalarda zararlı davranışlara evrilebildiği belirtiliyor.

İngiliz sinir bilimci Dr. Tom Bellamy ise limerence’ı “değişmiş bir zihin durumu” olarak tanımlıyor. Başlangıçta yoğun enerji, umut ve coşku verdiğini, bu nedenle bağımlılık etkisi yarattığını söylüyor. Ancak kontrol altına alınmadığında, kişinin işlevselliğini ve karar verme kapasitesini zayıflatabileceğini belirtiyor.

Ortalama bir limerence dönemi 18 ay ile 3 yıl arasında sürebiliyor. Bazı vakalarda bu sürenin daha uzun olduğu aktarılıyor. Uzmanlar, kontrolsüz bırakıldığında psikolojik yıpranma riskine dikkat çekiyor.

Aşk mı saplantı mı? Ayırt edici işaretler 🔎

Chichester Üniversitesi’nden bilişsel-davranışçı psikolog Ian Tyndall’a göre temel fark belirsizlik. Sağlıklı bir romantik ilişkide kişi, duygularının karşılık bulup bulmadığını öğrendiğinde rahatlar. Saplantılı aşkta ise birey, belirsizlik ve umut aşamasında takılı kalır.

Uzmanlar, bu belirsizliğin beynin ödül sistemini tetiklediğini ve bağımlılığa benzer bir döngü oluşturduğunu vurguluyor. Kişi, karşı tarafın en küçük jestini bile aşırı analiz edebiliyor. Günlük yaşam; uyku, beslenme ve sosyal ilişkiler bu süreçte aksayabiliyor.

Durham Üniversitesi’nden psikolog Kathleen Carswell, romantik tutkunun da yoğun olabileceğini ancak saplantılı aşkın zihinsel odağı tamamen tek kişiye kilitlediğini söylüyor. Bu durum, işlev kaybına ve sosyal geri çekilmeye yol açabiliyor.

Limerence ile romantik tutku arasındaki farklar 📊

Kökeni ve olası riskler ⚖️

Limerence resmi bir psikiyatrik tanı değil. Ancak bazı araştırmalar, kaygılı bağlanma stili veya obsesif eğilimlerle ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Yine de uzmanlar, bunun doğrudan bir kişilik bozukluğu anlamına gelmediğini vurguluyor.

Araştırmalarda ısrarlı takip davranışlarının bir kısmında psikopatolojik tanı bulunduğu belirtilse de, her limerence yaşayan kişinin bu noktaya varmadığı ifade ediliyor. Dolayısıyla saplantılı aşk ile suç teşkil eden davranışları eşitlemek doğru kabul edilmiyor.

Limerence sona erer mi? 🌅

Uzmanlara göre umut ışığı ortadan kalktığında veya temas kesildiğinde süreç zayıflayabiliyor. Tennov, açık bir reddedilmenin ya da iletişimin tamamen sonlanmasının döngüyü kırabileceğini yazmıştı. Bellamy ise kişisel deneyiminde, duyguyu “beslememek” stratejisinin etkili olduğunu aktarıyor.

Sonuç olarak limerence, romantik coşkunun yoğun ve kontrolsüz bir versiyonu olarak tanımlanıyor. Artan dijital etkileşim ve belirsiz ilişki dinamikleri, bu kavramın daha sık tartışılmasına yol açıyor. Uzmanlar, işlev kaybı yaşanması halinde profesyonel destek alınmasını öneriyor.