İSTANBUL — Yazar İnci Boyacıoğlu, 18 Kasım 2026 tarihinde soL Haber’de yayımlanan yazısında yoksulluğun insan zihni, bilişsel kapasite ve siyasal tercihler üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Boyacıoğlu, edebiyat ve psikoloji literatüründen örnekler sunarak ekonomik yoksunluğun karar alma süreçlerini nasıl daralttığını aktardı.
Kamyon Öyküsü ve Bilişsel Yük Kavramı
Yazıda, Sabahattin Ali’nin “Kamyon” hikâyesindeki 16 yaşındaki köylü gencin yaşadığı çaresizlik örnek gösterildi. İş bulmak için yola çıkan ve şoföre son yarım lirasını veren gencin, kalan iki liralık yol parasını ödeyememe korkusunun zihninde ağır bir bilişsel yük oluşturduğu belirtildi.
Boyacıoğlu, parasızlığın yarattığı bu psikolojik sıkışmışlığın psikolojide “tünel bakış açısı” olarak tanımlandığını vurguladı. Bu durumda bireyin rasyonel problem çözme becerilerinin zayıfladığı ve panikle tehlikeli kararlar alabildiği ifade edildi.
Çocukluk ve Yetişkinlikte Zihinsel Etkiler
Yoksulluğun özellikle çocuklar üzerinde kalıcı izler bıraktığına dikkat çekilen yazıda, yetersiz beslenme ve eğitici materyal eksikliğinin beyin gelişimini yavaşlattığı kaydedildi. Kronik stresin yetişkinlikteki çalışan bellek kapasitesini düşürdüğü, çocukların frontal loblardaki gri madde hacminin ve prefrontal yüzey alanlarının daha küçük kaldığı aktarıldı.
Yazıda, aşevinde yemek sırası bekleyen yoksullarla yapılan bir psikoloji deneyine de yer verildi. Buna göre, kendilerini başarılı hissettikleri bir anıyı anlatan katılımcılar, akıcı zekâ ve yürütücü işlev testlerinde zekâ testlerindeki yaklaşık 10 puanlık bir artışa eşdeğer daha yüksek performans sergiledi.
Sınıfsal Kimlik ve Siyasal Özdeşim
Boyacıoğlu, çok boyutlu yoksulluğa sürüklenen bireylerde öz yeterlik algısının düştüğünü ve kişilerin kendilerini çalışma hayatından ziyade yerel bağlar veya cemaatler üzerinden tanımladığını belirtti. Yazıda, Türkiye’deki toplam gelirin yüzde 70’ini elinde tutan yüzde 10’luk kesim yerine, eğitimli orta sınıfın yoksul kitleler gözünde “ayrıcalıklı” olarak algılandığı değerlendirmesi yapıldı.
Sağ popülist siyasetlerin bu psikolojik mekanizma üzerinden kitlelerle bağ kurduğunu savunan Boyacıoğlu, ekonomik krizler ve grevler gibi toplumsal hareketliliklerin ise bu algıyı kırarak sınıf bilincini açığa çıkardığını kaydetti.

