WASHINGTON — ABD genelinde hava trafik kontrol sistemlerinde yaşanan iletişim arızası nedeniyle uygulanan 4 saatlik uçuş durdurma kararı, ülkenin yıllardır ertelenen altyapı yatırımlarını ve ağırlaşan borç yükünü yeniden gündeme taşıdı. Arıza sebebiyle 16 binden fazla uçuş iptal edilirken 8 bin 600 uçuş ertelendi ve havacılık sektörüne maliyetinin 1 milyar doları aşacağı hesaplandı.
Eski Altyapı ve Ulaşım Yatırımlarındaki Açık
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, kesintileri önleyecek yeni hava trafik kontrol sistemi için finansman sağlamadığı gerekçesiyle Kongre'yi eleştirerek 50 milyar dolar kaynak ayrılması çağrısında bulundu. Kongre'nin 2025'te 12,5 milyar dolar bütçe ayırdığı modernizasyon projesinin toplam maliyetinin 31 milyar doların üzerine çıkacağı belirtilirken, Eylül 2026 tarihli ABD Sayıştayı (GAO) raporu da sistemin yenilenmesi gerektiğini ortaya koydu.
Altyapı sorunları havacılıkla sınırlı kalmıyor. Demiryollarında birikmiş onarım açığı 47 milyar dolara, eyaletler arası otoyol ve köprü fonundaki açık ise 318 milyar dolara ulaştı. Ülke genelinde 220 binden fazla köprü onarım beklerken, ortalama yaşı 65 olan 92 bin 591 barajın yüzde 19'u yüksek riskli kategoride yer alıyor. Kırsalda 417 hastane kaynak yetersizliği nedeniyle kapanma riski taşırken, mühendisler gelecek 10 yılda altyapı finansman açığının 3,7 trilyon doları bulacağı uyarısını yapıyor.
406 Trilyon Dolarlık Borç ve Faiz Kıskacı
ABD'nin federal borcu 30 Eylül 2026 itibarıyla 40,2 trilyon dolara, Kasım ortasında ise 40,6 trilyon dolara yükseldi. 2026 mali yılında 5,4 trilyon dolar gelir elde eden federal hükümet 7,4 trilyon dolar harcama yaparak yaklaşık 2 trilyon dolar bütçe açığı verdi.
Bütçe üzerindeki en ağır kalemlerden birini faiz ödemeleri oluşturuyor. 2026 mali yılında 1,05 trilyon dolara ulaşan net faiz gideri, günde 2,9 milyar dolar, saatte ise yaklaşık 120 milyon dolar anlamına geliyor ve federal gelirlerin yaklaşık beşte birini tüketiyor. Donald Trump'ın 20 Ocak 2025'te ikinci kez göreve gelmesinden bu yana borç stoku 4 trilyon dolardan fazla artarken, Kongre Bütçe Ofisi (CBO) kamuya ait borcun GSYH'ye oranının 2026'daki yüzde 101 seviyesinden 2036'da yüzde 120'ye çıkacağını öngörüyor.
| Maliyet Kalemi | Tutar / Etki | Dönem / Kapsam | |:---|:---|:---| | Toplam Federal Borç | 40,6 trilyon dolar | Kasım 2026 ortası | | Net Faiz Gideri | 1,05 trilyon dolar | 2026 mali yılı | | İran Savaşı Doğrudan Faturası | 203 milyar dolar+ | Askeri ve enerji maliyeti | | Emeklilik Sistemi Yıllık Yükü | 1,6 trilyon dolar+ | Günde ~4,5 milyar dolar |
Savaş Giderleri Tarifeler ve Emeklilik Fonu
Trump yönetiminin İsrail ile birlikte 28 Şubat 2026'da başlattığı İran savaşı sonrasında, küresel petrol ve doğalgaz sevkiyatının yüzde 25'inin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ABD ekonomisine ağır bir fatura çıkardı. Enerji fiyatlarındaki artış 260 günde Amerikan halkına 153 milyar dolar ek yük getirirken, yıllık büyümeyi 0,81 puan düşürerek toplam etkiyi 250 milyar doların üzerine taşıdı. Savaşın doğrudan askeri ve enerji maliyeti günde yaklaşık 785 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Öte yandan ABD Yüksek Mahkemesi'nin Şubat 2026'da IEEPA kapsamında ek gümrük vergisi yetkisi bulunmadığına hükmetmesiyle yaklaşık 165 milyar dolarlık tarife tahsilatı için iade süreci başladı. Ukrayna'ya 2026 ortası itibarıyla 196,4 milyar dolar, İsrail'e tarihsel süreçte 174 milyar dolar destek sağlayan ABD'nin, 80'den fazla ülkedeki 750-800 askeri tesisi için yıllık harcaması 55-70 milyar dolar aralığında seyrediyor. Sosyal güvenlik tarafında ise yıllık 1,6 trilyon doları aşan emeklilik fonu rezervlerinin 2032 sonunda tükenmesi ve önlem alınmazsa maaşların yalnızca yüzde 78'inin ödenebilmesi bekleniyor.