DIŞ HABERLER — İngiltere'de 17. Yüzyıldan bu yana kilise kulelerinde yaşatılan "change ringing" (çan dizisi değiştirme) sanatı, devasa çanların nota yerine matematiksel permütasyonlar ve geometrik algoritmalarla çalınmasına dayanıyor. Farklı kilise kulelerinde 5, 8 veya 12 adet bulunan bu çanlar, gönüllü ekiplerin fiziksel gücü ve yüksek odaklanmasıyla ses veriyor.
Çanlar 360 derecelik yayda nasıl kontrol ediliyor?
Geleneksel ezgilerin aksine değişimli çalma yönteminde her çan her turda yalnızca bir kez vuruyor ve her yeni turda vuruş sırası değişiyor. Ters çevrilmiş konumda bekleyen 250 ila 900 kilogram ağırlığındaki çanlar, büyük tahta tekerleklere bağlı urganlar çekilerek tam bir daire çiziyor ve 360 derecelik bir yay boyunca sallanıp yeniden ters dengede duruyor.
Çan çalanlar nota okumak yerine Plain Bob, Grandsire ve Cambridge Surprise gibi yüzlerce yıllık geometrik algoritmaları ezberliyor. 400 yıllık bir kilisenin kulesinde haftada bir iki kez pratik yapan sekiz kişilik gönüllü ekipte her çanı bir kişi yönetiyor. Gönüllü bulmanın giderek zorlaştığı gelenekte, deneyimli ustalar çırakları ortalama sekiz haftada çalabilecek düzeye getiriyor.
87 yaşındaki usta ve 5 bin 40 kombinasyonluk Peal geleneği
Sanata 17 yaşında başlayan 87 yaşındaki Bay Hamilton, bu köklü geleneği sürdüren isimler arasında yer alıyor. Hamilton, Covid-19 salgınıyla birlikte çan çalma yarışmalarının sekteye uğradığını ve o dönemden beri yarışma düzenlenmediğini aktarıyor.
Bu sanatın en zorlu aşaması olan Peal performansında, yedi çanla oluşturulabilecek 5 bin 40 farklı sıra hiç tekrarlanmadan 3 ila 4 saat boyunca kesintisiz çalınıyor. Kayıtlara göre Eylül 1896'da Kraliçe Victoria'nın en uzun süre tahtta kalan kraliyet üyesi olması onuruna çanlar aralıksız 3 saat 10 dakika çalınmıştı. Pazar ayinleri, düğünler, Noel ve Paskalya'da coşkulu bir ritimle çalınan çanlar; cenazelerde daha ağır bir tempoyla, tarihteki doğal afetlerde ise halkı uyarmak amacıyla hızlı ve kesintisiz biçimde kullanılıyordu.