PEKİN — Çin'de genç kuşaklar arasında artan işsizlik, gelir eşitsizliği ve ağır çalışma koşulları, kurucu lider Mao Zedong'a yönelik ilgiyi yeniden tırmandırdı. Ülkede "Mao ateşi" olarak adlandırılan bu yönelim, üniversite kütüphanelerinden sosyal medya tartışmalarına ve dış politika çizgisine kadar geniş bir alanda etkisini hissettiriyor.
Çalışma Koşulları ve Genç İşsizliği Tepkiyi Tetikliyor
Gençlerin mevcut düzene yönelik sorgulamalarını görünür kılan olaylardan biri, Guangzhou Shikun Elektronik'te yazılım şefi olarak çalışan 32 yaşındaki Gao Guanghui'nin ölümü oldu. 29 Kasım 2025 tarihinde fenalaşarak hastaneye kaldırılan Gao, kalp ve solunum durması nedeniyle hayatını kaybetti. Ölümünden sekiz saat sonra dahi telefonuna acil iş bildirimi gelmesi ve Ocak 2026'da olayın basına yansıması ülkede büyük tepki çekti.
Çin'de 2021 yılında Yüksek Mahkeme tarafından yasa dışı ilan edilmesine rağmen sabah dokuzdan akşam dokuza, haftanın altı günü çalışmayı ifade eden "996" düzeni fiilen sürüyor. Bunun yanında 16-24 yaş grubundaki genç işsizliği Haziran 2023'te yüzde 21,3 ile rekor kırdı. Hesaplama yönteminin değiştirilip öğrencilerin kapsam dışı bırakılmasının ardından 21 Ekim'de açıklanan son genç işsizliği oranı ise yüzde 18 olarak kayda geçti. Ekonomik veriler de tablonun arka planını ortaya koyuyor: 2021 itibarıyla en zengin yüzde 10'luk kesim toplam servetin yüzde 70'ini elinde tutarken, en yoksul yüzde 50'nin payı yüzde 6'da kaldı.
Üniversitelerde ve Sosyal Medyada Öğretmen Vurgusu
Ekonomik sıkışmışlık yaşayan ve bir kısmı "yatıp kalmak" anlamına gelen tangping pasif protestosuna yönelen gençler, yaşadıkları eşitsizliği anlamlandırmak için Mao'nun metinlerine dönüyor. 23 Nisan Kitap Günü verilerine göre ülkenin en seçkin dört üniversitesinde en çok okunan eser Mao'nun Seçme Eserleri oldu. Çangşa'daki Mao anıtını ziyaret edenlerin sayısı 2016'da 5,88 milyon iken 2025'te 17 milyona ulaştı. Mao'nun ölümünün 50. Yıl dönümü olan 9 Eylül'de Pekin'deki anıt mezar randevuları günler öncesinden doldu.
Çin Komünist Partisi'nin 1981'de kabul ettiği "yüzde 70 doğru, yüzde 30 hatalı" resmi formülüne ve dijital platformlardaki hassasiyet denetimlerine rağmen gençler sosyal medyada Mao'yu "Öğretmen" (jiaoyuan) sıfatıyla anıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın gümrük kararlarını açıkladığı günlerde, 8 Nisan 2025'te WeChat'te "Öğretmen" ifadesine 139 milyon kez atıf yapılması ilginin ulaştığı boyutu gösterdi.
İç Tartışmalar Dış Politikaya Nasıl Yansıyor?
Genç kuşakların artan ilgisi yalnızca çalışma hayatıyla sınırlı kalmıyor. Kyoto Üniversitesi'nde sunum yapan Çinli akademisyen Sheng Zhang'a göre ülkede dış politikada ekonomiyi önceleyen Dengci çizgi ile dayanışmayı ve antiemperyalizmi öne çıkaran Maocu çizgi arasında bir gerilim bulunuyor. Filistin meselesinde gençlerin tepkisi belirginleşirken, Çin Devlet Konseyi Enformasyon Bürosu'nun Ağustos 2025 tarihli raporunda İsrail'in politikaları için ilk kez "soykırım" ifadesine yer verilmesi dikkat çekti. Önümüzdeki süreçte Pekin yönetiminin gençlerin bu ideolojik ve toplumsal taleplerini nasıl dengeleyeceği yakından izlenecek.