ANKARA — Genel Sağlık-İş Sendikası, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülecek 2027 yılı Sağlık Bakanlığı bütçesi öncesinde kapsamlı bir değerlendirme raporu yayımladı. Raporda, Türk lirasıyla belirlenen bütçe ile döviz ve enflasyona endeksli harcamalar arasındaki makasın sağlık sistemindeki mali yapıyı zorladığı vurgulandı.
Teklifte Sağlık Bakanlığı'na 1 trilyon 966,9 milyar TL kaynak ayrıldı. Ancak bakanlığın merkezi bütçe içindeki payı 2026 yılında yüzde 7,8 iken, 2027 teklifinde yüzde 7,21 seviyesine geriledi. Merkezi bütçe yaklaşık yüzde 43,7 oranında büyürken, sağlık bütçesindeki artış yüzde 33,4 ile sınırlı kaldı.
Sendika, bütçenin sistemin güncel ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olduğunu belirterek, "Bütçe bu sorunlara yönelik ayrı bir kaynak içermemektedir. Bu nedenle bütçe, sağlık emekçilerinin sorunlarını çözmek bir yana, mevcut tabloyu bir yıl daha uzatacaktır" değerlendirmesinde bulundu.
Şehir Hastaneleri ve Faiz Ödemeleriyle Kıyaslama
Raporda, 2027 bütçesinde faiz giderlerine ayrılan 3 trilyon 975 milyar TL'lik kaynağın, Sağlık Bakanlığı bütçesinin yaklaşık iki katı olduğuna dikkat çekildi. Şehir hastanelerine ayrılan 160,5 milyar TL'lik ödeme tutarı ise bakanlık bütçesinin yüzde 8,2'sine karşılık geliyor.
Şehir hastanelerinin kira ve hizmet bedellerinin avro ve enflasyon endeksli olduğu hatırlatılan raporda, TL bazındaki yüzde 33,4'lük bütçe artışının bu maliyetler karşısında eridiği savunuldu. 2026'nın ilk 7 ayında şehir hastanelerine 93 milyar TL'yi aşan ödeme yapıldığı belirtilirken, aynı dönemde ilgili program kalemlerinde ruh sağlığı hizmetlerine 588 bin TL, kanserle mücadeleye ise 111 milyon TL harcandığı aktarıldı. Bazı harcamaların farklı başlıklardan finanse edilme olasılığına rağmen aradaki farkın bütçe önceliklerini gösterdiği ifade edildi.
İlaçta Dışa Bağımlılık ve Birinci Basamak Hedefleri
Sağlık bütçesinin kur ve enflasyon karşısındaki kırılganlığının temelinde ilaç, aşı ve tıbbi cihazdaki dışa bağımlılığın yattığı belirtildi. Raporda, kamunun yalnızca alıcı değil doğrudan üretici ve planlayıcı olması gerektiği vurgulanarak şu ifadelere yer verildi:
"Bu bağımlılık her kur şokunda bütçeyi aşındırmakta, ilaç yokluğu ve tedarik krizleri yaratmaktadır. Kamunun bu alanda yalnızca alıcı değil, doğrudan üretici ve planlayıcı olması, uzun vadede hem maliyetleri düşürecek hem de tedarik güvenliğini sağlayacaktır."
Birinci basamak ve koruyucu sağlık hizmetlerine de yer verilen raporda, bin aile sağlığı merkezi (ASM) ve 100 sağlıklı hayat merkezi (SHM) hedefine karşın 2025 sonu itibarıyla 278 ASM ve 23 SHM açıldığı anımsatıldı. Ayrıca bütçenin kamu görüntüleme kapasitesinde anlamlı bir artış öngörmediği kaydedildi.
Sağlık Çalışanlarının Alım Gücü ve Personel Açığı
Sendikanın 2019'dan bu yana yürüttüğü alan araştırmalarına göre, borçla geçinen sağlık çalışanlarının oranı yüzde 69,6'dan yüzde 85'e yükseldi. Ücret kayıplarını çeyrek altın üzerinden hesaplayan sendika, 2014 Ocak'ta 15,02, 2016 Ocak'ta 15,81 çeyrek altın alabilen en düşük memur maaşıyla 2026 Kasım başında yalnızca 6,70 çeyrek altın alınabildiğini, 12 yılda 8,32 çeyrek altınlık kayıp yaşandığını bildirdi.
Bütçenin en büyük kalemi personel giderleri olsa da mevcut ücretlerin ve kadro sayısının yetersiz kaldığı ifade edildi. 2026 sonuna kadar planlanan 38 bin hekim dışı personel alımının; emeklilik, istifa ve yurt dışına göç verileri dikkate alındığında net açığı ne ölçüde kapatacağının belirsizliğini koruduğu vurgulandı.