İSTANBUL — Sosyal medyada ya da kitle iletişim araçlarında ilk karşılaşıldığında mantık dışı bulunan iddiaların, farklı platformlarda defalarca yinelenmesinin ardından toplum nezdinde kabul görme eğilimi bilimsel verilerle açıklanıyor. Bilişsel psikolojide "yanılsamalı gerçeklik etkisi" olarak tanımlanan bu olgu, insan beyninin bilgi işleme mekanizmasındaki zihinsel kestirmelerden kaynaklanıyor.
Beyin tanıdıklık hissini doğrulukla karıştırıyor
Enerji tasarrufu yapma eğiliminde olan insan zihni, karşılaştığı her veriyi mantıksal süzgeçlerden geçirip kaynak analizi yapmak yerine bilişsel kolaylığı tercih ediyor. Bir bilginin daha önce duyulmuş olması zihinde aşinalık yaratırken, beyin bu hissi doğrudan "doğrulanmış ve güvenilir bilgi" şeklinde yorumlama hatasına düşüyor.
Yalan veya yanıltıcı içerikler yeterli sıklıkta tekrarlandığında bireyler bilginin ilk kaynağını zamanla unutuyor, ancak geride kalan aşinalık algısını nesnel gerçeklik gibi kabul ediyor. Uzmanlar, propaganda mekanizmaları ile dijital sahte haber ağlarının toplumları yönlendirmede bu bilişsel zaafiyetten yararlandığını vurguluyor.