ANKARA — Yükseköğretim Kurulu (YÖK), Türkiye'deki üniversitelerin sağlık, yapay zekâ ve ileri teknoloji alanlarında yürüttüğü çığır açıcı bilimsel araştırmaların detaylarını paylaştı. Açıklanan projeler arasında beyin tümörlerinin ışık yardımıyla hedeflenmesi ve felçli hastaların tedavisinde kullanılacak su altı robotik sistemleri öne çıkıyor.
Işıkla 140 kat daha etkili tümör hedefleme
Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) yürütülen "Infradynamics" projesi kapsamında, ölümcül beyin tümörlerinin tedavisinde yeni bir yöntem geliştirildi. Prof. Dr. Görkem Günbaş liderliğinde ve Avrupa Araştırma Konseyi (ERC) desteğiyle yürütülen çalışmada, kan-beyin bariyerini aşabilen ve derin dokulara ulaşan yakın kızılötesi ışığı soğuran özel moleküller tasarlandı.
Geliştirilen aday moleküllerin, glioblastoma hücreleri üzerindeki yok edici etkisinin ışık altında, karanlık ortama kıyasla 140 kattan fazla arttığı saptandı. Tümör hücrelerindeki özel enzimlerle karşılaşana kadar aktifleşmeyen moleküller sayesinde sağlıklı dokuların korunması amaçlanıyor. 2025 yılında JACS Au dergisinde kapak makalesi olarak yayımlanan ve ABD ile Avrupa'da patentlenen çalışmanın henüz hastalarda klinik uygulama aşamasına geçmediği bildirildi.
Felç rehabilitasyonunda yapay zekâ ve su altı robotları
Sağlık alanındaki bir diğer kritik çalışma ise TED, Ankara ve Gazi üniversiteleri ile Katar Üniversitesi ve Katar Rehabilitasyon Enstitüsü ortaklığında yürütülen HYDROTHERABOTS projesi oldu. Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Merkezinin (NÖROM) de desteklediği projeyle, felç geçiren hastaların rehabilitasyon süreçlerini hızlandırmak için kara ve su ortamında çalışabilen iki farklı robotik sistem tasarlanıyor.
Projeye Ankara Üniversitesi mekanik kontrol, Gazi Üniversitesi klinik süreçler, TED Üniversitesi ise yapay zekâ ve sanal gerçeklik altyapısıyla katkı sağlıyor. Sensörlerden toplanan kas ve hareket verileri yapay zekâ ile işlenerek kişiye özel tedavi protokolleri hazırlanacak. İki yıl sürmesi planlanan çalışmanın klinik aşamasında Türkiye ve Katar'da toplam 120 hasta üzerinde denemeler yapılması hedefleniyor.