İSTANBUL — Günlük yaşamda veya ikili ilişkilerde sıkça karşılaşılan bir duygu durumu, psikoloji biliminin temel dinamikleriyle açıklanıyor. Kişinin hayatında tutmak istemediği, iletişimini azaltmayı düşündüğü bir partneri veya arkadaşı kendisinden önce uzaklaştığında yaşanan ani değer artışı, insan zihninin karar alma mekanizmalarını gözler önüne seriyor.
İlişkinin olumsuz seyrettiği, görüşme isteğinin azaldığı ve hatta ayrılık planlarının yapıldığı durumlarda dahi, karşı tarafın iletişimi kesmesi bireyde yoğun bir merak ve yeniden elde etme arzusu uyandırabiliyor. Uzmanlar, bu tablonun yalnızca o kişiye duyulan sevgiden değil, kontrolün yitirilmesinden kaynaklandığına dikkat çekiyor.
Tercih özgürlüğü kısıtlandığında ne oluyor?
Psikolog Jack Brehm tarafından geliştirilen psikolojik reaktans kuramı, bireylerin ellerinden alınan ya da kısıtlanan seçeneklere aniden daha fazla değer atfettiğini ortaya koyuyor. Karar verme özgürlüğü sınırlandığında zihin, daha önce önemsemediği bir olasılığı öncelikli hale getirebiliyor. Bir ilişkinin sona ermesini istemek ile bu kararı kimin verdiği gerçeği birbirinden tamamen farklı psikolojik sonuçlar doğuruyor; bireyler çoğu zaman ayrılığın kendisine değil, inisiyatifin elinden alınmasına tepki veriyor.
Narsisistik incinme ve sosyal algı faktörü
Sürecin bir diğer boyutunu ise psikanalitik yaklaşımdaki narsisistik incinme kavramı oluşturuyor. Klinik bir bozukluktan bağımsız olarak her bireyin başkalarının gözünde onaylanma, tercih edilme ve değerli görülme ihtiyacı bulunuyor. Karşı tarafın ilgisi, kişinin benlik algısını besleyen bir ayna işlevi görürken; bu ilginin aniden kesilmesi dış dünyada "terk edilen ve seçilmeyen taraf" konumuna düşme kaygısını tetikliyor. Bu durum, ilişkinin gerçek niteliğinden ziyade sosyal çevredeki imajın zedelenmesi endişesiyle birleşerek istemediğimiz kişiyi zihnimizde yapay bir biçimde kıymetli hale getiriyor.